براساس گزارش جدید مرکز پژوهشهای مجلس، نرخ ارز مهمترین عامل تعیینکننده قیمت خودرو در بازار است و اثر آن حدود چهار برابر بیشتر از قیمت مصوب کارخانه برآورد میشود
در سالهای اخیر هر بار که نرخ ارز جهش کرده یا مجوز افزایش قیمت کارخانهای خودرو صادر شده، این پرسش مطرح شده است که کدام متغیر نقش پررنگتری در تعیین قیمت خودرو در بازار دارد.
گزارش تازه مرکز پژوهشهای مجلس با اتکا به دادههای آماری و مدلهای اقتصادسنجی به این پرسش پاسخ داده است. نتایج این گزارش نشان میدهد برخلاف تصور رایج که قیمتگذاری دستوری (نرخ مصوب کارخانه) را عامل اصلی نوسان بازار میداند، موتور اصلی تغییرات قیمت خودرو در سالهای اخیر نرخ ارز بوده است؛ متغیری که اثر آن بر قیمت بازار، حدود چهار برابر اثر قیمت مصوب کارخانه برآورد شده است.
مرکز پژوهشها در گزارش خود تاکید دارد که بازار خودرو ایران از پاییز ۱۳۹۷ وارد مرحلهای متفاوت شده است. تا پیش از آن، اگرچه قیمت خودرو روندی صعودی داشت، اما سرعت رشد آن از نرخ تورم عمومی کمتر بود. اما بازگشت تحریمها، جهش نرخ ارز، اختلال در تامین قطعات و کاهش تولید، ساختار بازار را به کلی تغییر داد؛ بهگونهایکه از آن زمان رشد قیمت خودرو از تورم عمومی نیز پیشی گرفت و خودرو به یکی از داراییهای سرمایهای تبدیل شد.
در این گزارش تاکید شده که در کنار نرخ ارز، کاهش تولید نیز یکی از دلایل گرانی خودرو است. دو دوره اصلی افت تولید عبارتند از سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ همزمان با دور اول تحریمهای شدید و سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ همزمان با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها.
بعد از سال ۱۳۹۹ تولید دوباره افزایش پیدا کرد، اما هنوز به رکورد سال ۱۳۹۶ که بیش از یکمیلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه خودرو تولید شده بود، نرسیده است. بنابراین عرضه خودرو همچنان کمتر از ظرفیت گذشته است و این موضوع به بالا ماندن قیمتها کمک کرده است.
در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، روند قیمت پنج خودروی پرتیراژ شامل تیبا۲، کوییک، دنا پلاس، پژو پارس و پژو۲۰۷ بررسی شده است. نتایج نشان میدهد حتی در دورههایی که قیمت کارخانه ماهها ثابت مانده، قیمت بازار همچنان افزایش یافته که بیانگر تاثیرپذیری بازار از عواملی فراتر از قیمت مصوب کارخانه، بهویژه نرخ ارز، است.
بررسی آمارها نیز این نتیجه را تایید میکند. طی دوره مورد بررسی، قیمت بازار تیبا۲ بیش از ۱۳۱۷ درصد، دنا پلاس ۱۲۴۸ درصد، پژو پارس ۱۵۸۵ درصد، پژو۲۰۷ دندهای ۱۳۹۳ درصد و کوییک ۵۰۵ درصد افزایش یافته است. همچنین شکاف میان قیمت کارخانه و بازار در این خودروها بین ۳۱ تا ۸۶ درصد بوده است.
نتایج مدل اقتصادسنجی نشان میدهد ضریب اثرگذاری نرخ ارز بر قیمت بازار خودرو ۱.۲۱ است؛ درحالیکه ضریب اثرگذاری قیمت مصوب کارخانه تنها ۰.۳۲ برآورد شده است. به بیان ساده، اگر نرخ ارز ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کند، قیمت خودرو در بازار به طور متوسط ۱۲۱ درصد رشد کرده است؛ اما افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت کارخانه، تنها ۳۲ درصد بر قیمت بازار اثر میگذارد.
در نهایت گزارش مرکز پژوهشهای مجلس این نتیجه را میگیرد که قیمت خودرو در ایران بیش از هر عامل دیگری تابع متغیرهای کلان اقتصادی، بهویژه نرخ ارز است. کنترل قیمت کارخانه، بدون ایجاد ثبات در بازار ارز، مهار تورم و بهبود تولید، توان محدودی برای مدیریت بازار دارد و تا زمانی که نرخ ارز پیشران اصلی انتظارات تورمی باقی بماند، بازار خودرو نیز بیش از آنکه از بخشنامههای قیمتگذاری تبعیت کند، از نوسانات اقتصاد کلان فرمان خواهد گرفت.
