کاهش مصرف سرانه خانوار/ فاصله دهک اول و دهم بیشتر شد

بررسی روند ۱۵ ساله مصرف سرانه در کشور نشان می‌دهد تنها رفاه دهک ۱۰ درآمدی افزایش پیدا کرده است

مصرف سرانه دهک‌های اول و دوم در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ به ترتیب ۱۰.۶ و ۵.۳ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که رفاه دهک دهم در همین دوره ۶.۷ درصد افزایش یافته است.

ضریب جینی، به‌عنوان شاخص نابرابری درآمدی، نیز از ۰.۳۷ در سال ۱۳۹۰ به ۰.۳۸۷ در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ روندی که از تعمیق شکاف درآمدی میان دهک‌های بالا و پایین حکایت دارد.

چهار سال ابتدایی دهه ۱۳۹۰ با کاهش حدود ۸ درصدی مصرف سرانه همراه بوده است. در میان ۱۵ سال گذشته، سال ۱۳۹۴ کمترین سطح مصرف سرانه را به ثبت رسانده است. بر اساس قیمت‌های سال ۱۴۰۴، هر ایرانی در سال ۱۳۹۴ به طور متوسط حدود ۱۷۱.۵ میلیون تومان در سال مصرف کرده است؛ رقمی که معادل بودجه‌ای حدود ۱۴ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برای مصرف ماهانه هر فرد است.

پس از سال ۱۳۹۴، مصرف سرانه روندی افزایشی پیدا کرد و در سال ۱۴۰۰ به بالاترین سطح خود در ۱۵ سال گذشته رسید. در این سال، مصرف سرانه به حدود ۱۹۱.۷ میلیون تومان در سال، معادل حدود ۱۶ میلیون تومان در ماه، افزایش یافت. به بیان دیگر، مصرف روزانه هر فرد در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۴، بر حسب قیمت‌های مهر ۱۴۰۴، حدود ۵۷ هزار تومان بیشتر بوده است.

با این حال، این بهبود رفاهی به طور یکسان میان دهک‌های درآمدی توزیع نشده است و دهک‌های بالاتر سهم بیشتری از آن برده‌اند. برای مثال، مصرف ماهانه افراد دهک اول در فاصله سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ تنها حدود ۲۲۰ هزار تومان افزایش یافته است؛ رقمی که به معنای افزایش روزانه‌ای در حدود ۷ هزار تومان است. این امر نشان می‌دهد که بهبود شرایط رفاهی در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۴ میان گروه‌های مختلف جامعه به طور نابرابر توزیع شده و دهک اول کمترین بهره را از آن برده است.

در ادامه، مصرف سرانه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۰ حدود ۳ درصد کاهش یافته و به حدود ۱۸۵.۸ میلیون تومان در سال، یا به طور متوسط ۱۵.۵ میلیون تومان در ماه، رسیده است.

آمارها نشان می‌دهد که مصرف سرانه در سال ۱۴۰۴ نه تنها افزایش نیافته، بلکه نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود یک درصد نیز کاهش یافته است. البته این تغییرات در میان دهک‌های مختلف درآمدی یکسان نبوده است.

دهک‌های اول تا سوم، که فقیرترین اقشار جامعه را تشکیل می‌دهند، کاهش رفاه بیشتری را تجربه کرده‌اند. برای نمونه، مصرف سرانه دهک اول در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود ۱۰.۶ درصد کاهش یافته است. بر حسب قیمت‌های ثابت سال ۱۴۰۴، مصرف سرانه این دهک از ۴۹.۳ میلیون تومان در سال ۱۳۹۰ به ۴۴ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است.

در مقابل، مصرف سرانه دهک دهم طی همین دوره ۶.۷ درصد افزایش یافته و از ۵۴۷ میلیون تومان در سال ۱۳۹۰ به ۵۸۴ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است. بنابراین، آمارها نشان می‌دهد که در مقایسه با ابتدای دهه ۱۳۹۰، رفاه اقشار کم‌درآمد کاهش یافته، در حالی که تنها رفاه دهک دهم افزایش پیدا کرده است.

همچنین، هزینه‌های مصرفی دو دهک بالای درآمدی از مجموع هزینه‌های هفت دهک پایین‌تر بیشتر بوده است؛ موضوعی که از تشدید نابرابری اقتصادی حکایت دارد.