به گزارش راه امروز: فرشته فریادرس در روزنامه تعادل نوشت: تورم فقط در گزارشهای آماری دیده نمیشود؛ پیش از آنکه آمارها آن را روایت کنند، سبد خرید خانوارها از آن خبر میدهند. بازار، این روزها برای بسیاری از خانوادهها دیگر فقط محل خرید نیست؛ جایی است که هر ماه کاهش قدرت خرید را به شکلی ملموس تجربه میکنند. افزایش پیدرپی قیمت کالاهای اساسی حالا به رویدادی ماهانه تبدیل شده و خانوارها برای خرید همان اقلام همیشگی، ناچارند سهم بیشتری از درآمد خود را هزینه کنند.
تازهترین گزارش از متوسط قیمت کالاهای خوراکی در تیر ماه ۱۴۰۵ نیز این واقعیت را تأیید میکند؛ گزارشی که نشان میدهد اگرچه قیمت برخی اقلام نسبت به خردادماه اندکی کاهش یافته، اما در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، بیشتر کالاهای اساسی با افزایش قابلتوجه قیمت روبهرو بودهاند و فشار تورم بر معیشت خانوارها همچنان ادامه دارد.
پیشتازان افزایش قیمت
بررسی گزارش مرکز آمار ایران از تغییرات قیمت کالاهای خوراکی در تیر ماه نشان میدهد اگرچه قیمت برخی اقلام نسبت به ماه قبل کاهش یافته، اما مقایسه با تیر ماه سال گذشته حاکی از رشد قابلتوجه قیمت بسیاری از کالاهای اساسی و مصرفی خانوارهاست.
به گزارش «تعادل»، در گروه غلات، برنج ایرانی درجه یک با قیمت حدود ۲ میلیون و ۸۰۴ هزار ریال بهازای هر کیلوگرم عرضه شده که نسبت به ماه قبل ۴درصد و نسبت به تیر ماه سال گذشته ۸۸.۲درصد افزایش قیمت داشته است. همچنین برنج خارجی درجه یک نیز با رشد ماهانه ۲.۵درصدی و افزایش سالانه ۲۱۱.۳درصدی، یکی از بیشترین افزایشهای سالانه را در میان اقلام این گروه ثبت کرده است.
این موضوع بیانگر آن است که علاوه بر افزایش هزینههای تولید داخلی، قیمت محصولات وارداتی نیز به دلیل عواملی همچون نوسانات نرخ ارز، هزینههای حملونقل و محدودیتهای تجاری افزایش چشمگیری داشته است. قیمت شیرینی خشک نیز با رشد ۳.۱درصدی نسبت به ماه قبل و ۵۰.۸درصدی نسبت به سال گذشته، استمرار روند افزایشی در کالاهای فرآوریشده را نشان میدهد.
در گروه فرآوردههای پروتئینی، روند تغییرات قیمت متفاوت است. گوشت گاو یا گوساله با افزایش ۱.۵درصدی نسبت به خردادماه و ۵۱.۶درصدی نسبت به سال گذشته همراه بوده است. در مقابل، قیمت مرغ نسبت به ماه قبل ۱۶.۴درصد کاهش یافته، هر چند همچنان نسبت به تیرماه ۱۴۰۴ حدود ۱۹۰.۳درصد بیشتر است. کاهش قیمت ماهانه مرغ را میتوان ناشی از افزایش عرضه، سیاستهای تنظیم بازار یا کاهش موقتی تقاضا دانست، اما رشد بسیار زیاد سالانه نشان میدهد که این کالا همچنان تحت فشار تورمی قرار دارد. همچنین قیمت ماهی قزلآلا نسبت به ماه قبل ۹.۷درصد افزایش و نسبت به سال گذشته ۱۱۳.۱درصد رشد داشته که بیانگر افزایش هزینههای تولید در بخش آبزیپروری است.
کنسرو ماهی تن نیز افزایش ماهانه ۷.۳درصدی و رشد سالانه ۱۱۸.۲درصدی را تجربه کرده است که احتمالاً ناشی از افزایش قیمت مواد اولیه، بستهبندی و هزینههای حملونقل است. در بخش لبنیات، تقریبا تمام اقلام با افزایش قیمت روبرو بودهاند. «شیر پاستوریزه» با رشد ماهانه ۶.۶درصدی و افزایش سالانه ۱۴۸.۴درصدی مواجه شده است.
«پنیر پاستوریزه، خامه پاستوریزه، ماست پاستوریزه و دوغ» نیز همگی افزایشهایی بین ۶ تا ۱۵درصد نسبت به ماه قبل و بیش از ۱۲۷ تا ۱۸۹درصد نسبت به سال قبل داشتهاند. این روند نشان میدهد که افزایش هزینه خوراک دام، انرژی، حملونقل و فرآوری، فشار قابلتوجهی بر قیمت محصولات لبنی وارد کرده است.
تنها استثنای این گروه، «کره پاستوریزه» است که با رشد ماهانه ۵.۸درصدی، افزایش سالانه آن نسبت به سایر لبنیات کمتر و حدود ۶۲.۸درصد بوده است. یکی از نکات قابلتوجه جدول، افزایش قابلتوجه قیمت روغنها است. «روغن مایع» با رشد ۲.۸درصدی نسبت به ماه قبل و ۳۴۴.۳درصدی نسبت به سال گذشته، بیشترین افزایش سالانه را در میان کالاهای جدول تجربه کرده است.
«روغن نباتی جامد» نیز تقریبا ۳۰۰ درصد افزایش سالانه داشته که بیانگر فشار شدید بر بازار روغنهای خوراکی است. این وضعیت احتمالاً نتیجه وابستگی بالای کشور به واردات روغن خام، افزایش قیمتهای جهانی دانههای روغنی و تغییرات نرخ ارز است. در گروه تخممرغ، قیمت هر کیلوگرم «تخممرغ» نسبت به خردادماه ۱۰.۹درصد کاهش یافته، اما همچنان نسبت به تیرماه سال گذشته بیش از ۲۰۳درصد افزایش دارد. این الگو مشابه بازار مرغ است و نشان میدهد که اگرچه در کوتاهمدت تعدیل قیمت رخ داده، اما روند بلندمدت همچنان افزایشی است.
به گزارش «تعادل»، بررسی قیمت میوهها نیز نشان میدهد که تغییرات این گروه تحت تأثیر عوامل فصلی قرار دارد. «موز» با کاهش ۱۲.۹درصدی نسبت به ماه قبل مواجه شده، اما نسبت به سال گذشته ۹۴.۶درصد گرانتر شده است. «سیب» نیز افزایش ماهانه ۱۷.۶درصدی را تجربه کرده، درحالی که «لیموشیرین» با کاهش ۹.۵درصدی همراه بوده است. «پرتقال» یکی از بیشترین افزایشهای ماهانه را با ۲۵.۱درصد ثبت کرده و نسبت به سال گذشته نیز حدود ۸۶درصد رشد قیمت داشته است. «خربزه، هندوانه، کشمش پلویی و مغز گردو» نیز همگی نسبت به سال گذشته افزایش قیمت قابلتوجهی داشتهاند، هرچند شدت افزایش آنها از گروه روغنها و لبنیات کمتر است.
بهطور کلی، نتایج این جدول نشان میدهد که تورم مواد غذایی در تیرماه ۱۴۰۵ همچنان در سطح بالایی قرار داشته است. اگرچه برخی اقلام مانند «مرغ، تخممرغ، موز و لیموشیرین» نسبت به ماه قبل کاهش قیمت را تجربه کردهاند، اما تقریبا تمامی کالاها نسبت به تیرماه سال قبل افزایش چشمگیری داشتهاند. بیشترین رشد سالانه مربوط به روغن نباتی جامد، روغن مایع، برنج خارجی، تخممرغ و محصولات لبنی است.
عوامل اثرگذار بر بازار خوراکیها
این الگو نشان میدهد که فشارهای ناشی از تورم، افزایش هزینههای تولید، نوسانات نرخ ارز، هزینههای واردات و مشکلات زنجیره تأمین همچنان مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار مواد غذایی کشور هستند.
درنتیجه، استمرار این روند میتواند قدرت خرید خانوارها را به ویژه در دهکهای درآمدی پایین کاهش داده و الگوی مصرف مواد غذایی را به سمت جایگزینی کالاهای ارزانتر و کاهش مصرف برخی اقلام اساسی سوق دهد.
در مجموع افزایش مستمر قیمت کالاهای اساسی در کنار رشد نامتناسب درآمد خانوارها، موجب کاهش قابلتوجه قدرت خرید مصرفکنندگان شده است.
براساس دادههای منتشرشده، حداقل دستمزد در سال ۱۴۰۵ تنها حدود ۳۷درصد هزینه سبد معیشت یک خانوار کارگری را پوشش میدهد و شکافی در حدود ۶۳درصد میان درآمد و هزینههای ضروری وجود دارد. همچنین، شاخص قیمت مصرفکننده نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۸۸.۶درصد افزایش یافته است؛ به این معنا که خانوارها برای تأمین همان سبد مصرفی سال قبل، تقریبا به ۱.۹ برابر منابع مالی نیاز دارند.
این شرایط سبب شده است بسیاری از خانوارها مصرف برخی کالاهای اساسی را کاهش داده یا به کالاهای ارزانتر روی آورند که خود نشاندهنده افت محسوس قدرت خرید و کاهش سطح رفاه اقتصادی است.
این موضوع ضرورت اتخاذ سیاستهای موثر در زمینه کنترل تورم، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، بهبود بهرهوری زنجیره تأمین و افزایش ثبات در بازار کالاهای اساسی را بیش از پیش آشکار میسازد.
