به گزارش راه امروز: فرشته فریادرس روزنامه نگار نوشت: سفر به ماکو را نمیتوان صرفا بازدید از یک منطقه آزاد یا یک پایانه مرزی توصیف کرد؛ اینجا جایی است که نبض بخشی از تجارت خارجی ایران در مرز با ترکیه میتپد. در گمرک بازرگان، صف کامیونها، رفتوآمد مسافران، فعالیت انبارها و پروژههای عمرانی، تصویری از مرزی را به نمایش میگذارد که در ماههای اخیر بیش از گذشته در معادلات لجستیکی کشور اهمیت پیدا کرده است. آنچه در این بازدید بیش از هر چیز خودنمایی میکرد، نیاز این مرز به توسعه متناسب با حجم جدید فعالیتها بود؛ توسعهای که فقط به ساختوساز محدود نمیشود و از ظرفیت انبارها و مسیرهای تردد گرفته تا نیروی انسانی، فرآیندهای گمرکی و خدماترسانی به کامیونها و مسافران را دربرمیگیرد.
مرزی که روزانه با صدها کامیون نفس میکشد
به گزارش تعادل، گمرک بازرگان بهعنوان یکی از مهمترین مبادی زمینی تجارت ایران و ترکیه و یکی از مسیرهای اصلی کریدورهای تجاری بینالمللی، سالهاست درصادرات، واردات و ترانزیت کالا نقش دارد؛ اما افزایش حجم مبادلات تجاری و تغییر بخشی از مسیرهای لجستیکی کشور در ماههای اخیر، بار دیگر اهمیت این مرز را برجسته کرده است. محدودیتهای ایجادشده در بنادر جنوبی نیز موجب شده بخشی از جریان کالا به سمت مسیرهای شمالغربی منتقل شود و در این میان، بازرگان و منطقه آزاد ماکو بیش از گذشته در مرکز توجه قرار گیرند.
تصویر تردد در دو سوی مرز نیز نشان میدهد که مسئله صرفا افزایش ظرفیتهای آینده نیست؛ حجم قابل توجهی از تجارت هماکنون در جریان است. «مصطفی آیوَت»، فرماندار دوغوبایزید ترکیه، در حاشیه بازدید از مرکز مبادلات تجاری بازرگان در جمع خبرنگاران گفت ورود کامیونها از ایران به ترکیه در دوره اخیر حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و به حدود ۳۰۰ دستگاه در روز رسیده است. به گفته او، تعداد کامیونهای خروجی از ترکیه به سمت ایران نیز حدود ۵۰۰ تا ۵۵۰ دستگاه در روز است.
این اعداد در حالی مطرح میشود که دو طرف همزمان با تلاش برای افزایش حجم تجارت، با مسئله مدیریت ترافیک و کنترلهای مرزی نیز مواجهاند. آیوَت درباره چالشهای امنیتی و کنترلی در مرز گفت ترکیه با تقویت روشهای کنترلی و استفاده از روشهای جایگزین، میزان موارد نیازمند کنترلهای ویژه را از حدود ۷۵ درصد به ۴۹ درصد کاهش داده است. به گفته فرماندار دوغوبایزید، برای کاهش توقف و تراکم کامیونها نیز اقداماتی از جمله ایجاد پارکینگهای بیشتر، افزایش نیروی انسانی و تنظیم شیفتها در حال انجام است.
این اظهارات نشان میدهد مرکز مبادلات مشترک قرار است در شرایطی فعالیت خود را آغاز کند که هماکنون نیز حجم قابل توجهی از تردد تجاری میان دو کشور در جریان است. بنابراین، مسئله پس از بازگشایی این مرکز تنها فعال شدن غرفهها نخواهد بود؛ بلکه پرسش اصلی این است که چگونه میتوان این زیرساخت را به بستری برای تجارت پایدار، افزایش صادرات و ایجاد ارزش افزوده در دو سوی مرز تبدیل کرد.
«آیوَت» درباره اینکه راهاندازی این مرکز چه میزان میتواند حجم تجارت میان دو کشور را افزایش دهد، عدد مشخصی ارائه نکرد و گفت برای اعلام میزان افزایش احتمالی تجارت و سیاست طرف ترکیه در این زمینه، به بررسی و دریافت اطلاعات بیشتر نیاز است.
مرکز تجاری بازرگان؛ از مطالبه چندساله تا آمادهسازی 6ماهه
حسین گروسی، مدیرعامل منطقه آزاد ماکو، در حاشیه این بازدید درباره مرکز تجاری بازرگان توضیح داد که این مرکز سالها مورد مطالبه طرف ترک بوده و پس از تعیین تکلیف مدیریت و واگذاری آن به منطقه آزاد تجاری صنعتی ماکو، در مدت ۶ ماه نوسازی و آماده بهرهبرداری شده است. به گفته گروسی، طرح توسعه این مرکز نیز تهیه شده است.
او با اشاره به تأکید روسای جمهور ایران و ترکیه بر افزایش مبادلات تجاری دو کشور به ۳۰ میلیارد دلار، نقش منطقه آزاد ماکو را در تحقق این هدف مهم دانست و گفت در صورت آماده شدن برنامههای طرف ترک، برنامهریزی شده است این مرکز تا شهریورماه افتتاح شود.
در همین چارچوب، رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس، نیز بر ضرورت تسهیل فعالیت تجار و بازرگانان، توسعه زیرساختهای مرزی و تقویت مبادلات تجاری میان ایران و ترکیه تأکید کرد و خواستار همافزایی دستگاههای اجرایی برای رفع موانع و تسریع فرآیندهای گمرکی و بازرگانی شد.
وقتی مسیر کالا تغییر میکند
به گزارش تعادل، اهمیت بازرگان زمانی بیشتر روشن میشود که آمار عملکرد این گمرک را در ماههای اخیر مرور کنیم. مدیرکل گمرک بازرگان، با اشاره به محدودیتهای بنادر جنوبی کشور گفت بخشی از مسیر لجستیک کالا از طریق بندر مرسین ترکیه انجام میشود و گمرک بازرگان در این شرایط نقش مهمی در تأمین و انتقال کالا به کشور ایفا میکند.
براساس آمار ارائهشده از سوی محسن باقرپور، ، از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۵۰ هزار تن کالای اساسی، دارو، موز و سایر کالاهای وارداتی از طریق گمرک بازرگان وارد کشور و ترخیص شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، ۲۵۰ درصد رشد داشته است. در سمت صادرات نیز حدود ۱۹۰ هزار تن کالا از مسیر بازرگان به مقصد ترکیه، کشورهای جنوب خلیج فارس و هند صادر شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۰ درصد افزایش نشان میدهد.
باقرپور با بیان اینکه بخشی از صادرات کشور از مناطق جنوبی به مسیر بازرگان منتقل شده است، تغییر مسیرهای تجاری و لجستیکی را یکی از عوامل افزایش حجم فعالیتهای این گمرک دانست.
اما شاید مهمترین عدد در تصویری که از بازرگان ارائه میشود، مربوط به ترانزیت باشد. به گفته مدیرکل گمرک بازرگان، از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۶۰۰ هزار تن کالا به ارزش ۳.۵ میلیارد دلار از گمرک بازرگان به صورت ترانزیت داخلی عبور کرده که این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۸۰ درصد رشد داشته است.
حلقهای که اگر توسعه نیابد، مرز متوقف میشود
افزایش حجم کالا بدون توسعه ظرفیتهای انبارداری میتواند خود به گلوگاهی جدید تبدیل شود. از همین رو، توسعه مجموعه انبارهای گمرکی مرز بازرگان یکی از محورهای مهم برنامههای پیشرو است.
معاون مجموعه انبارهای گمرکی آذربایجان غربی، از برنامهریزی برای افزایش حدود ۷۰ درصدی ظرفیت انبارداری و جابهجایی کالا در مجموعه انبارهای گمرکی مرز بازرگان خبر داد. او با اشاره به افزایش حجم ورود و جابهجایی کالا در این مرز اظهار کرد با اجرای برنامههای توسعهای، ظرفیت انبارداری و جابهجایی کالا در مجموعه انبارهای گمرکی مرز بازرگان بهزودی حدود ۷۰ درصد افزایش خواهد یافت.
علی مصطفوی، با تأکید بر جایگاه گمرک بازرگان در زنجیره تأمین و تجارت خارجی کشور افزود این مرز یکی از مبادی مهم ورود و خروج کالا و از مسیرهای اثرگذار در انتقال کالاهای تجاری و تأمین نیازهای کشور است و به همین دلیل، افزایش حجم مبادلات ضرورت توسعه زیرساختهای لجستیکی و انبارداری را بیش از گذشته نمایان کرده است. به گفته او، با توجه به افزایش حجم مبادلات، اقدامات لازم برای مدیریت بهتر جریان ورود، نگهداری و خروج کالا در حال انجام است تا خدماترسانی با سرعت و نظم بیشتری صورت گیرد. او توسعه ظرفیتهای انبارداری و بهبود فرآیندهای تخلیه، بارگیری و نگهداری کالا را عاملی مهم در تسهیل تجارت و کاهش زمان توقف کالا در مرز دانست.
ثبت رکورد ترانزیت ۲۴۰۰ دستگاه کامیون
از گمرک بازرگان که عبور کنیم، اهمیت ماکو فقط در نقش آن بهعنوان یک منطقه مرزی خلاصه نمیشود. حسین گروسی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو، در بخش دیگری از برنامه بازدید با اشاره به جایگاه ویژه این منطقه در کریدورهای بینالمللی اظهار داشت که منطقه آزاد ماکو نقطه تلاقی کریدور شرق به غرب از چین به اروپا و همچنین کریدور شمال به جنوب است؛ موقعیتی که به گفته او ظرفیتی کمنظیر برای توسعه ترانزیت و تجارت کشور ایجاد کرده است.
گروسی با بیان اینکه این منطقه در نقطه تلاقی کریدور شرق به غرب از چین به اروپا و کریدور شمال به جنوب قرار گرفته است، بر ظرفیت بالای آن برای توسعه تجارت و ترانزیت تأکید کرد. او همچنین با اشاره به آغاز جنگ تحمیلی سوم و مشکلاتی که برای پهلوگیری کشتیها در بنادر جنوبی ایجاد شد، گفت تردد در منطقه آزاد ماکو و پایانههای مرزی به شکل قابل توجهی افزایش یافته و نوبتدهی تردد کامیونها نیز بیشتر شده است.
به گفته گروسی، خروج کامیونها به روزانه ۴۰۰ کامیون و ورودی به ۸۰۰ کامیون افزایش یافته است. همچنین ۱۴۰۰ تن صادرات دارو انجام شده و بیش از ۳ هزار تن محصولات کشاورزی اساسی نیز در ایام جنگ وارد کشور شده است.
گروسی با اشاره به تجربه جبل علی امارات گفت این بندر بیش از ۹۰ میلیارد دلار در سال ریاکسپورت دارد و تأکید کرد مناطق آزاد باید در تولید ناخالص داخلی مؤثر باشند. او معتقد است مدیران مناطق آزاد باید مدیر جامع همه دستگاههای حاضر و موجود در آن منطقه باشند، اما این قانون تاکنون بهطور کامل اجرا نشده است، زیرا برخی دستگاهها از آن تمکین نمیکنند.
به گفته گروسی، در جنگ اخیر بسیاری از مسئولان متوجه اهمیت مناطق آزاد مرزی شدند. او اعلام کرد در حال حاضر بیش از ۱۴۰۰ تن دارو از منطقه آزاد ماکو به سایر کشورها صادر میشود و تأکید کرد ۱۸ منطقه آزاد پیرامون مرزهای کشور میتوانند به «شُشهای تنفس اقتصادی کشور» تبدیل شوند.
بخش دیگری از اظهارات گروسی به افزایش تردد کامیونها اختصاص داشت؛ شاخصی که میتوان آن را یکی از ملموسترین نشانههای افزایش فعالیت تجاری منطقه دانست. او گفت ۸۰ درصد کامیونهای ورودی به منطقه آزاد برای ترانزیت است و روزانه ۶۰۰ دستگاه وارد کشور میشود. به گفته مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو، امکان افزایش این رقم به هزار دستگاه وجود دارد، اما تحقق آن مستلزم این است که دولت ترکیه نیز به همین میزان اجازه تردد کامیونهای ایرانی را بدهد. گروسی همچنین از ثبت رکورد ترانزیت ۲۴۰۰ دستگاه کامیون خبر داد؛ رقمی که نشان میدهد ظرفیت بالقوه این مرز بسیار بیشتر از حجم فعلی تردد است.
خودرو؛ فصل تازهای در درآمدها
در کنار تجارت کالا و ترانزیت، خودرو نیز به یکی از بخشهای رو به رشد فعالیت منطقه آزاد ماکو تبدیل شده است. براساس پیشبینیهای اعلامشده، امسال حدود ۲۰ هزار دستگاه خودرو از گمرک منطقه آزاد ماکو ترخیص خواهد شد؛ در حالی که این رقم در سال گذشته حدود ۴ هزار دستگاه بوده است.
در چهار ماهه نخست سال نیز ۸ هزار دستگاه خودرو ترخیص شده و درآمد منطقه از محل خودرو که سال گذشته حدود ۴۰۰ میلیارد تومان بود، برای سال ۱۴۰۵ حدود ۲ هزار میلیارد تومان پیشبینی شده است.
گروسی نیز درباره واردات خودرو گفت پیش از این ۵۷۰ دستگاه خودرو با پلاک منطقه آزاد ماکو وجود داشت، اما در این ۸ ماه ۸ هزار دستگاه وارد شده که اکثر آنها هیبریدی هستند و به گفته او در بهبود محیط زیست، ایمنی مسافران و منظر شهری مؤثر بودهاند. در همین مدت، امکان تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد ماکو در استان آذربایجان غربی نیز فراهم شده است.
سرمایهگذاری؛ روی دیگر داستان
به گزارش تعادل، اما اگر قرار باشد ماکو از یک مسیر عبور کالا به یک قطب اقتصادی تبدیل شود، مسئله فقط تردد کامیون و افزایش صادرات نیست؛ سرمایهگذاری، تولید و زیرساختهای انرژی نیز باید همزمان رشد کنند. مهدی دستگردی، معاون سرمایهگذاری سازمان منطقه آزاد ماکو، از رشد ۷ برابری سرمایهگذاری خارجی در سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت این رقم به حدود ۵۰ میلیون یورو رسیده است.
در کنار این رشد، هدفگذاری ۳۰ میلیارد دلاری برای تبادلات تجاری ایران و ترکیه نیز مطرح است و به گفته دستگردی، برای دستیابی به این هدف، آموزش حداقل ۳ هزار نیروی متخصص در حوزههای بازرگانی، گمرک و ترخیصکاری در دستور کار قرار گرفته است.
بنابر آمارها، صادرات کالای تولیدی منطقه نیز تا پایان تیرماه به ۷ میلیون دلار رسیده است. در حوزه انرژی نیز ۲۶ مگاوات برق خورشیدی تاکنون به شبکه تزریق شده و بیش از ۱۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی دیگر در دست احداث است. فرودگاه ماکو نیز بهعنوان اولین فرودگاه خورشیدی کشور تجهیز شده است. در بخش تولید، ۱۶۵ واحد تولیدی فعال هستند و طی ماههای اخیر نزدیک به ۶۰ درخواست جدید سرمایهگذاری ثبت شده است. همزمان، ایجاد مرکز مبادلات مالی در ماکو و بازرگان با هدف تمرکز تأمین ارز و مبادلات سکه و طلا در دستور کار قرار دارد و پیشنهاد راهاندازی ریفاینری طلا یا پالایشگاه طلا نیز با استقبال مواجه شده است.
از مرز عبور کنیم؛ به ارزش افزوده برسیم
آنچه در پایان این سفر بیش از هر چیز خود را نشان میدهد، فاصله میان «ظرفیت» و «عملکرد» است. ماکو و بازرگان از نظر موقعیت جغرافیایی، دسترسی به کریدورهای بینالمللی، همجواری با ترکیه و ظرفیت ترانزیتی، موقعیتی کمنظیر دارند؛ اما تبدیل این موقعیت به مزیت اقتصادی پایدار، نیازمند هماهنگی میان دستگاهها، توسعه زیرساختها و کاهش زمان و هزینه تجارت است. در چنین شرایطی، مرکز مبادلات تجاری بازرگان نیز میتواند حلقه دیگری از این زنجیره باشد؛ به شرط آنکه افتتاح آن صرفا به آغاز فعالیت یک مجموعه فیزیکی محدود نشود و بتواند به بستری برای ارتباط تجار، توسعه صادرات، افزایش مبادلات، ایجاد ارزش افزوده و تقویت همکاری اقتصادی ایران و ترکیه تبدیل شود.
ماکو امروز بیش از آنکه فقط یک نقطه روی نقشه باشد، یک چهارراه اقتصادی است؛ چهارراهی که از یک سو به ترکیه و اروپا، از سوی دیگر به کریدور شمال ـ جنوب و در امتداد شرق ـ غرب به چین متصل میشود. مسئله اصلی این است که آیا زیرساختهای این چهارراه میتوانند همپای سرعت افزایش تردد، تجارت و سرمایهگذاری حرکت کنند یا نه. اگر پاسخ مثبت باشد، بازرگان میتواند از یک «گذرگاه مرزی» به یک «دروازه تجاری» و ماکو از یک منطقه مرزی به یکی از محورهای اصلی تجارت و ترانزیت کشور تبدیل شود؛ مسیری که تحقق هدف تجارت ۳۰ میلیارد دلاری ایران و ترکیه نیز بخشی از چشمانداز آن خواهد بود.
