پنجشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۸ - December 12 2019
کد خبر: 46905
تاریخ انتشار: 05 فروردين 1398 14:53
سیدحسین موسویان
راه امروز: بسیاری از تحلیگران جهانی استدلال کرده اند که شواهد کافی وجود دارد که در برخی موارد مهم، به طور سیستماتیک همگرایی و همسویی در منافع ایران و آمریکا وجود دارد. این سوال مطرح می شود که چرا چنین همگرایی و همسویی در منافع امنیتی و ملی، زمینه ساز بهبود روابط دوجانبه ایران و آمریکا نشده است.

سردار جعفری  فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مصاحبه اخیر خود اعلام کرد که ایران به آموزش صد هزار نیروی داوطلب مردمی در کشورهای عراق و سوریه در زمینه انتقال تجربه و دانش نظامی کمک کرده تا آنها بتوانند از ارتش های ملی این دو کشورحمایت کنند . وی همچنین اظهار داشت که استراتژی ایران در مقابله با تروریسم داعش موثرتر از آمریکا واقع شده باوجودیکه در این راستا آمریکا بودجه هنگفتی در مقایسه با ایران هزینه کرده است.
 
قدردانی از تلاش ایران درمبارزه با تروریسم داعش در سفر رسمی رئیس جمهور ایران به عراق که توجه جهانیان را جلب کرد، به وضوح قابل مشاهده بود. دیدار رئیس جمهور روحانی در عراق و استقبال کم سابقه  مقامات عراقی از ایشان در قیاس با سفر اخیر ترامپ رئیس جمهور آمریکا به این کشور، قابل تامل است. در پایان دسامبر 2018، رئیس جمهور ترامپ به صورت مخفیانه به عراق سفر کرد وهواپیمای وی در تاریکی شب در یکی از پایگاهای آمریکا در عراق فرود آمد بدون آنکه مقامات عراقی از او استقبال رسمی کنند. رئیس جمهور نخست وزیر و رئیس پارلمان عراق حاضر به دیدار با او نشدند.

از سوی دیگر،  سفر رئیس جمهور روحانی به بغداد از پیش اعلام شد و هواپیما در روز روشن در بغداد فرود آمد و مقامات عالی رتبه عراقی از وی به گرمی  استقبال کردند وبا تمام مقامات عالی رتبه عراق و نیز بالاترین مقام های مذهبی از جمله آیت الله العظمی سیستانی ملاقات داشت.  علل این تفاوت های آشکار در سفر دو رئیس جمهور ریشه  در دو استراتژی متفاوت منطقه ای این دوکشور دارد.

 برخی از تحلیلگران در منطقه خاورمیانه وفراتر از آن معتقدند انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ درایران، نقطه عطفی است که بسیاری از تحولات خاورمیانه تحت تاثیر آن اتفاق افتاده است. شاید یکی از ویژگی های برجسته ایران پس از انقلاب، روابط تلخ و متلاطم با آمریکا بوده است. بسیاری از تحلیگران جهانی استدلال کرده اند که شواهد کافی وجود دارد که در برخی موارد مهم، به طور سیستماتیک همگرایی و همسویی در منافع ایران و آمریکا وجود دارد. به عنوان مثال، رژیم طالبان در افغانستان و رژیم صدام حسین درعراق، هر دو دشمن مشترک آمریکا و ایران بودند. در حال حاضر نیز آنها مبارزه با داعش و شبکه های گسترده گروه های تروریستی مانند القاعده، النصره و بوکوحرام را به عنوان اولویت های اصلی امنیت ملی می دانند.
 
با این وجود، این سوال مطرح می شود که چرا چنین همگرایی و همسویی در منافع امنیتی  و ملی، زمینه ساز بهبود روابط دوجانبه ایران و آمریکا نشده است. به طورقطع یک پاسخ به این سوال مربوط می شود به کوته بینی وتنگ نظری درسیاست های خارجی آمریکا نظیر حمایت مستمر از متحدانی در منطقه است که باعث وبانی تروریسم درمنطقه هستند. مستندات موثقی  حاکی ازحمایت مالی و تدارکاتی عربستان سعودی از سازمان های تروریستی مانند القاعده، النصره وداعش است که باعث تقویت و گسترش افکار افراطی و تروریستی شده است.  به عبارت دیگر منابع مالی و مغزشویی ایدئولوژیکی گروه های تروریستی  مستقیما از طرف متحدین خود آمریکا  در منطقه صورت می گیرد. بنابراین حمایت نظامی  وسیاسی آمریکا از متحدانی صورت میگیرد که با ایجاد جنگ های فاجعه بار مانند حمله به یمن مسئول ایجاد بی ثباتی در منطقه هستند.

اما دلیل مهمتردرمورد عدم بهبود روابط ایران وآمریکا این است که آمریکا منافع ملی خود را درسرمایه گذاری روی دولت های متحد در خاورمیانه  می بیند که به مخالفت با خواست ملتها منجر شده است. این نوع نگرش سابقه تاریخی نیز دارد. از تلاش در سرنگونی دولت منتخب دکتر مصدق در سال ۱۳۳۲ که صنعت نفت ایران ملی کرد، تا حمایت از رژیم های دیکتاتوری در منطقه مثل شاه ایران، سران عربستان سعودی، حسنی مبارک مصر و بن علی در تونس، آمریکا پیوسته منافع ملی خود را در حمایت از دولت های غیر دموکراتیک دانسته است.

 از سوی دیگر، ایران سرمایه گذاری روی ملت ها و نه فقط دولتها را به عنوان استراتژی موثر خود تعریف کرده، همان سیاستی که از اوایل انقلاب در داخل خود کشور آغاز و اجرا کرد. در جنگ تحمیلی رژیم صدام که در ابتدا با کمبود منابع انسانی در ارتش ملی ایران توام بود، به دستور امام خمینی (ره)،نیروهای مردمی بسیج به عنوان ارتش ۲۰ میلیونی مردمی به دفاع از تمامیت ارضی کشور به پا خواستند.

ایرانیان از تمامی طبقات اجتماعی و ادیان و مذاهب مختلف اما با گرایش های ملی، داوطلبانه برای دفاع از کشور خود علیه متجاوز برخاستند. در طی چهار دهه گذشته، این مدل نیز در سایر نقاط منطقه تکرار شده است. در اوایل دهه ۶۰ حزب الله لبنان با کمک و آموزش نیروهای ایرانی برای حفظ تمامیت ارضی لبنان ومقابله با تجاوزات اسرائیل شکل گرفت.  در عراق نیز بعد ازظهور یک گروه تروریستی و اشغالگر بنام داعش، بر اساس فتوای مرجع عالی قدر آیت الله سیستانی، نیروی بسیج مردمی حامی دولت متشکل از دهها هزار نفر از مردم عادی شکل گرفت. از این رو، تکیه به نیروهای مردمی برای مقابله با تهدیدهای امنیت ملی در منطقه، از مدل بسیج در ایران الهام گرفته شده است.

اکنون آمریکا در روابط خود با بغداد و نیروی بسیج مردمی عراق مشکل دارد زیرا آنها روابط خوبی با ایران دارند. با وجودیکه آمریکا نقش موثر نیروی بسیج مردمی عراق دربازپس گیری خاک عراق ازداعش را مورد تحسین قرار داده، در عین حال آنها را تهدیدی برای خود تلقی میکند. پنتاگون تصریح کرده که بنای مقابله با نیروی بسیج مردمی عراق را ندارد و لذا بنظر میرسد که آنها را مورد حمله قرار نخواهد داد چون پایگاه مردمی در عراق داشته و از امید های آینده عراق هستند.

مطمئنا حمایت ایران از گروه های مردمی تشکیل دهنده مبارزه با تروریسم در منطقه تنها به شیعیان محدود نمی شود. ایران همچنین از گروه مقاومت سنی مذهب مثل حماس در فلسطین نیز حمایت می کند. ایران حتی در قضیه فلسطین، که بزرگترین منبع بحران های خاورمیانه است، خود را با مردم فلسطین متحد کرده است که همچنان به مقاومت در برابر تجاوزات اسرائیل ادامه می دهند. مقاومت مردمی فلسطین  به عنوان یک موضوع انسانی در دنیا مطرح است و از حمایت مردم نه فقط در جهان اسلام بلکه درسراسر دنیا برخوردار است.  

متحدان ایالات متحده در منطقه یعنی اکثر کشورهای عربی خلیج فارس و مصر به ظاهر از فلسطین حمایت می کنند، اما در پشت صحنه، روابط پنهان ونزدیکی با اسرائیل برقرارکرده اند. به تازگی گزارش های معتبرومستند ابعاد وسیعی از روابط مخفی آنها با اسرائیل را فاش کرده است. درعین حال گروه های محبوب مردمی  یعنی حماس فلسطین، حزب الله لبنان و نیروهای بسیج عراقی از حمایت بسیاری از کشورهای منطقه و خارج از منطقه برخوردارند
 
به طور خلاصه، ایران و آمریکا دو استراتژی متفاوت در خاورمیانه را دنبال می کنند. آمریکا فقط سرمایه گذاری روی دولتهای منطقه را دردستورکار داشته درحالیکه ایران علاوه بر تلاش برای حفظ روابط حسنه با دولتها، تعامل با ملتها را دردستور کار داشته و سعی نموده که نیروی های مقاومت مردمی از دل ملتها شکل گیرند. این دو استراتژی مختلف پیامدهای مهمی در روابط  آمریکا و ایران درمنطقه داشته  وموجب عدم روابط دیپلماتیک بین دوکشور شده است. تا زمانی که آمریکا صدای مردم را نادیده بگیرد، با  جنبش های مردمی مقابله کند و خواست های به حق ملت های خاورمیانه مانند فلسطینی ها را نادیده بگیرد، شاهد تشدید احساسات منفی درمنطقه علیه خود خواهد بود.
نظرات شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربازدیدها